Монгол улсын боловсролын бодлогод туссан багшийн хөгжлийн үзэл баримтлалын хувьсал: Түүхэн баримт бичгийн шинжилгээ (1924–2023)
:
https://doi.org/10.65168/:
Багшийн хөгжил, тасралтгүй хөгжил, боловсролын бодлого, боловсролын хууль тогтоомж, мэргэжил дээшлүүлэх, мэргэшилХураангуй
Орчин үеийн боловсролын шинэчлэл нь боловсролыг харилцан уялдаа бүхий, динамик нийгмийн экосистем хэмээн үзэх хандлагыг улам бүр төлөвшүүлж байгаа бөгөөд энэхүү тогтолцоонд багшийн хөгжил нь боловсролын чанар, тогтвортой байдлыг тодорхойлох үндсэн хүчин зүйлсийн нэг болж байна. Монгол Улсад багшийн хөгжлийн асуудал боловсролын бодлого болон хууль эрх зүйн баримт бичгүүдэд тасралтгүй тусгагдсаар ирсэн боловч түүний үзэл баримтлал, зохицуулалтын арга хандлага цаг хугацааны явцад мэдэгдэхүйц хувьсан өөрчлөгджээ. Энэхүү судалгаа нь 1924–2023 оны хооронд Монгол Улсын боловсролын бодлого, хууль эрх зүйн баримт бичгүүдэд багшийн хөгжлийн асуудал хэрхэн тусгагдан хөгжсөнийг түүхэн хөгжил, бодлогын өөрчлөлтийн хүрээнд шинжилсэн болно.
Судалгаа нь чанарын судалгааны арга зүйд тулгуурласан бөгөөд бодлогын судалгаа болон түүхэн судалгааны аргыг ашиглан баримт бичгийн шинжилгээ хийв. Үүнд Монгол Улсын Үндсэн хуулиуд (1924, 1940, 1960, 1992 он) болон тухайн цаг үеийн боловсролын хууль, бодлогын холбогдох баримт бичгүүдийг хамруулан судалсан. Шинжилгээгээр багшийн хөгжилтэй холбоотой бодлогын зорилго, үзэл баримтлал, институцийн зохицуулалтын өөрчлөлт, хувьслын чиг хандлагыг тодорхойлохыг зорьсон болно.
Судалгааны үр дүнгээс харахад багшийн хөгжлийн бодлого нь мэргэжил дээшлүүлэх болон давтан сургалтад төвлөрсөн хандлагаас тасралтгүй мэргэжлийн хөгжлийг чухалчилсан цогц тогтолцоонд аажмаар шилжсэн нь илэрхий байна. Ялангуяа 2018 оны “Багшийн хөгжлийг дэмжих тухай хууль”, 2024 оноос хэрэгжиж эхэлсэн “Ерөнхий боловсролын тухай хууль” зэрэг сүүлийн үеийн эрх зүйн шинэчлэлүүд нь багшийн хөгжлийг мэргэжлийн суралцахуй, ажлын байранд суурилсан хөгжил, нийгмийн дэмжлэгийг хамарсан нэгдмэл үйл явц хэмээн тодорхойлж байна. Ингэснээр Монгол Улсын боловсролын бодлого, эрх зүйн орчин нь багшийг насан туршийн суралцахуйн тогтолцоонд өөрийгөө тасралтгүй хөгжүүлэгч, эргэцүүлэн тунгаагч мэргэжлийн субъект хэмээн үзэх чиглэлд хөгжиж байгаа бөгөөд энэ нь боловсролын бодлогын дэлхий нийтийн чиг хандлагатай уялдаж байгааг судалгаа дүгнэж байна.
Ном зүй
Badrah, Ts. (1989). Development of the people’s education in the Mongolian People’s Republic.
Ulaanbaatar: Mongolian Academy of Sciences Press.
Begz, N. (2019). Development of education in Mongolia (1992–2017): Experience and lessons learned
[Research report]. Ulaanbaatar: Ministry of Education and Science.
Begz, N., Purev, O., Enkhtsogt, N., Battogtokh, D., Bayartsetseg, B., Myagmar, P., Lkhagvasuren, Ts., & Tungalag, P. (2012). Philosophy of education. Ulaanbaatar: Mongolian National University Press.
Davaa, Zh. (2012). Professional development of teachers in Mongolian universities and colleges (2nd ed.).
Ulaanbaatar: Ministry of Education and Science.
Government of the Mongolian People’s Republic. (1924). Constitution of the Mongolian People’s
Republic. Ulaanbaatar: People's Press.
Government of the Mongolian People’s Republic. (1940). Constitution of the Mongolian People’s
Republic. Ulaanbaatar: People's Press.
Government of the Mongolian People’s Republic. (1960). Constitution of the Mongolian People’s
Republic. Ulaanbaatar: People's Press.
Government of Mongolia. (1992). Constitution of Mongolia. Ulaanbaatar: State Great Khural.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2009). Teachers matter: Attracting,
developing and retaining effective teachers. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264060532-en
Mongolian People’s Republic. (1984). People’s education in the MPR: 60 years (1921–1981) – Statistical
compilation. Ulaanbaatar: Government Press.
Ministry of Education, Culture, and Science. (1968). Systematic collection of laws and regulations on
people’s education, culture, and science (1964–1967). Ulaanbaatar: Government Press.
Ministry of Education of Mongolia. (Various years). Policy and strategic documents on teacher education
and professional development. Ulaanbaatar: Ministry of Education.
Mongolian People’s Republic. (1991). Education law of the MPR. Ulaanbaatar: Arvis LLC.
Mongolian People’s Republic, Council of People’s Representatives. (1935). Resolution No. 1 of the 31st
session. Ulaanbaatar: Government Press.
Ministry of Education and Science of Mongolia. (2021). Research report on advisory services for draft
laws accompanying the General Education Law. Ulaanbaatar: Ministry of Education and Science.
Ministry of Education, Culture, and Science. (1964). Systematic collection of acts on enlightenment,
science, and culture (1961–1963), Vol. II. Ulaanbaatar: Government Press.
Mongolia. (1992). Constitution of Mongolia. Ulaanbaatar: State Great Khural.
Ministry of Education, Culture, and Science. (1962). Systematic collection of decrees, orders, and
templates related to cultural and educational organizations (1940–1961). Ulaanbaatar: Government Press.
Sukhbaatar, D. (2003). Development of the education system in Mongolia: Historical and legal
perspectives. Ulaanbaatar: Mongolian Academy of Sciences Press.
Tsogt, B. (2010). Teacher professional development in Mongolia: Policy, law, and practice. Ulaanbaatar:
National University of Mongolia Press.
Parliament of Mongolia. (2020). Vision–2050. Ulaanbaatar: Government Press.
Shagdar, Sh., & Bat, B. (2009). History of education in Mongolia I. Ulaanbaatar: Startline LLC.
Shagdar, Sh., & Bat, B. (2009). History of education in Mongolia II. Ulaanbaatar: Startline LLC.
